Reisziekte, ook wel kinetose genoemd, is een veelvoorkomende aandoening die ontstaat door beweging tijdens het reizen. Het wordt veroorzaakt door een conflict tussen de zintuigen die verantwoordelijk zijn voor het evenwicht. Wanneer het evenwichtsorgaan in het binnenoor beweging waarneemt, maar de ogen een stabiele omgeving zien (of omgekeerd), ontstaat er verwarring in de hersenen. Dit leidt tot de karakteristieke symptomen van reisziekte. Het fenomeen kan optreden bij verschillende vormen van transport, waaronder auto's, bussen, treinen, boten, vliegtuigen en zelfs pretparkattracties. De ernst van de symptomen varieert per persoon en kan worden beïnvloed door factoren zoals stress, vermoeidheid, lege maag of juist te veel eten voor het reizen. Sommige mensen zijn gevoeliger voor bepaalde bewegingsrichtingen, zoals zijwaartse bewegingen bij zeeziekte.
De symptomen van reisziekte manifesteren zich meestal geleidelijk en kunnen variëren in ernst. De meest voorkomende klachten zijn misselijkheid, braken, duizeligheid, hoofdpijn, bleekheid en koudezweet. Autoziekte treedt vaak op bij bochtige wegen en wordt verergerd door lezen tijdens het rijden. Zeeziekte wordt veroorzaakt door de golvende bewegingen van een schip en kan zeer hardnekkig zijn. Vliegtuigziekte komt meestal voor tijdens turbulentie, opstijgen of landen. Ook kunnen symptomen zoals vermoeidheid, slaperigheid en een algemeen onwel gevoel optreden.
Bepaalde groepen mensen hebben een verhoogd risico op het ontwikkelen van reisziekte. Kinderen tussen de 2 en 12 jaar zijn bijzonder gevoelig, terwijl baby's zelden last hebben. Vrouwen ervaren vaker reisziekte dan mannen, vooral tijdens menstruatie of zwangerschap. Mensen met migraine, evenwichtsstoornissen of angststoornissen hebben ook meer kans op klachten. Genetische aanleg speelt een rol, en stress of vermoeidheid kunnen de gevoeligheid verhogen.
In Nederlandse apotheken en drogisterijen zijn verschillende effectieve receptvrije medicijnen verkrijgbaar tegen reisziekte. Dimenhydrinaat (bekende merknamen: Dramamine, Travel Well) is een van de meest gebruikte middelen en werkt preventief tegen misselijkheid en braken. Het wordt aanbevolen om dit medicijn 30-60 minuten voor vertrek in te nemen. Cinnarizine is een ander populair middel dat vooral effectief is tegen zeeziekte en duizeligheid. Deze medicijnen kunnen bijwerkingen hebben zoals:
Voor ernstige gevallen van reisziekte kan de huisarts scopolamine pleisters voorschrijven. Deze pleisters worden achter het oor geplakt en geven gedurende drie dagen medicijn af. Scopolamine is zeer effectief, vooral bij langdurige reizen zoals cruises. Het medicijn moet enkele uren voor vertrek worden aangebracht. Bijwerkingen kunnen droge mond, slaperigheid en tijdelijke gezichtsstoornissen omvatten. Dit medicijn is niet geschikt voor kinderen onder de 10 jaar.
Dramamine en Stugeron behoren tot de meest verkochte medicijnen tegen reisziekte in Nederlandse apotheken. Dramamine bevat dimenhydrinaat en wordt ingenomen 30-60 minuten voor vertrek. De standaarddosering voor volwassenen is 50-100mg, maximaal 400mg per dag. Stugeron met cinnarizine werkt 4-6 uur en heeft minder bijwerkingen zoals slaperigheid. Voor optimale werking neemt u de eerste tablet 2 uur voor de reis in.
Scopoderm TTS pleisters bieden langdurige bescherming tegen bewegingsziekte gedurende 72 uur. De pleister wordt achter het oor geplakt, minimaal 5-6 uur voor vertrek. Het actieve ingrediënt scopolamine wordt geleidelijk door de huid opgenomen. Eén pleister is voldoende voor een reis van 3 dagen, wat ideaal is voor cruise- en lange autoreizen.
Voor kinderen zijn speciale formuleringen beschikbaar met aangepaste doseringen. Dramamine kids is geschikt vanaf 6 jaar, terwijl Stugeron gebruikt kan worden vanaf 5 jaar onder medisch toezicht. Zwangere vrouwen kunnen veilig gebruik maken van:
Raadpleeg altijd uw arts of apotheker voor gebruik tijdens zwangerschap of borstvoeding.
Gember is wetenschappelijk bewezen effectief tegen misselijkheid en reisziekte. Gembercapsules bevatten gestandaardiseerd extract en zijn praktisch voor onderweg. De aanbevolen dosering is 250-1000mg per dag, verdeeld over meerdere doses. Gemberthee werkt milder en kan preventief worden gedronken. Gember heeft minimale bijwerkingen en is veilig voor de meeste mensen, inclusief zwangere vrouwen in gematigde hoeveelheden.
Acupressuur polsbandjes stimuleren het Nei-Kuan drukpunt aan de pols en kunnen misselijkheid verminderen. Ze zijn herbruikbaar, medicijnvrij en geschikt voor alle leeftijden. Homeopatische middelen zoals Cocculus en Petroleum worden ook gebruikt, hoewel wetenschappelijk bewijs beperkt is. Deze natuurlijke alternatieven hebben geen bijwerkingen en kunnen gecombineerd worden met andere behandelingen.
De timing van uw medicatie is cruciaal voor optimale bescherming tegen reisziekte. Voor de meeste medicijnen tegen reisziekte geldt dat u ze het beste 30 minuten tot 1 uur voor vertrek kunt innemen. Dit geeft de werkzame stoffen voldoende tijd om in uw bloedbaan te worden opgenomen en hun beschermende effect te ontwikkelen.
Bij langere reizen kunt u de medicatie indien nodig herhalen volgens de bijsluiter. Let er wel op dat u niet meer dan de aanbevolen dagdosering gebruikt. Voor kinderen gelden vaak andere doseringen en tijdsintervallen, raadpleeg daarom altijd eerst uw apotheker.
De keuze van uw zitplaats kan een groot verschil maken in het voorkomen van reisziekte. In de auto kunt u het beste voorin zitten en naar buiten kijken. In het vliegtuig zijn stoelen boven de vleugels het meest stabiel, terwijl u op een boot het beste een plaats op het middendek kunt kiezen.
Vermijd het lezen of kijken naar schermen tijdens de reis, omdat dit de symptomen van reisziekte kan verergeren. Focus in plaats daarvan op een vast punt in de verte en zorg voor voldoende frisse lucht door een raampje te openen of de ventilatie aan te zetten.
Wat u eet en drinkt voor en tijdens de reis heeft invloed op de kans op reisziekte. Eet een lichte maaltijd voor vertrek en vermijd vette, zware of kruidige gerechten. Een lege maag maakt u juist gevoeliger voor misselijkheid, dus ga nooit met een compleet lege maag op reis.
Drink regelmatig kleine slokjes water om uitdroging te voorkomen, maar vermijd alcohol en cafeïne. Deze kunnen de symptomen van reisziekte versterken. Gemberthee of gemberkoekjes kunnen helpen bij een lichte misselijkheid tijdens de reis.
Medicijnen tegen reisziekte kunnen verschillende bijwerkingen hebben waar u rekening mee moet houden. De meest voorkomende bijwerkingen zijn slaperigheid en vermoeidheid, vooral bij antihistaminica zoals dimenhydrinaat en cinnarizine. Plan daarom geen activiteiten die concentratie vereisen direct na aankomst.
Andere veelvoorkomende bijwerkingen zijn:
Medicijnen tegen reisziekte kunnen interacties aangaan met andere geneesmiddelen die u gebruikt. Combinatie met alcohol, slaapmiddelen of kalmeringsmiddelen kan de slaperigheid versterken. Ook sommige antidepressiva en medicijnen tegen hoge bloeddruk kunnen interacties veroorzaken.
Informeer daarom altijd uw apotheker over alle medicijnen, supplementen en kruidentheeën die u gebruikt. Neem de originele verpakkingen mee of maak een lijst van alle werkzame stoffen. Zo kan een eventuele interactie tijdig worden opgespoord.
Hoewel reisziekte over het algemeen onschuldig is, zijn er situaties waarbij u contact moet opnemen met een arts. Raadpleeg een huisarts of apotheker wanneer gewone medicijnen tegen reisziekte onvoldoende helpen, of wanneer u ernstige bijwerkingen ervaart zoals ademhalingsproblemen of hartritmestoornissen.
Ook bij herhaalde reizen waarbij u last blijft houden van ernstige reisziekte, ondanks preventieve maatregelen, kan een arts andere behandelingsmogelijkheden voorstellen. Zwangere vrouwen, kinderen onder de 2 jaar en mensen met hartproblemen of epilepsie moeten altijd eerst medisch advies inwinnen voordat zij medicijnen tegen reisziekte gebruiken.
