Depressie en stemmingsstoornissen zijn veelvoorkomende psychische aandoeningen die het dagelijks functioneren ernstig kunnen beïnvloeden. Deze aandoeningen kenmerken zich door aanhoudende gevoelens van somberheid, verlies van interesse in activiteiten, en veranderingen in slaap- en eetpatronen. De diagnose wordt gesteld door een arts of psychiater op basis van symptomen die minimaal twee weken aanhouden.
Voor de behandeling van depressie zijn verschillende typen antidepressiva beschikbaar. SSRI's zoals sertraline, fluoxetine en paroxetine behoren tot de meest voorgeschreven medicijnen. Deze werken door de heropname van serotonine in de hersenen te blokkeren, waardoor de stemming verbetert.
Bijwerkingen kunnen misselijkheid, hoofdpijn, slapeloosheid en seksuele disfunctie omvatten. Het is belangrijk om medicatie onder medisch toezicht te gebruiken en abrupt stoppen te vermijden vanwege mogelijke ontwenningsverschijnselen.
Angststoornissen manifesteren zich in verschillende vormen, waaronder gegeneraliseerde angststoornis, sociale fobie, specifieke fobieën en paniekstoornis. Paniekaanvallen kenmerken zich door plotselinge, intense angstgevoelens vergezeld van fysieke symptomen zoals hartkloppingen, zweten en kortademigheid. Sociale angst beïnvloedt het vermogen om in sociale situaties te functioneren.
Voor de acute behandeling van angst worden vaak benzodiazepinen voorgeschreven zoals lorazepam (Temesta), diazepam (Valium) en alprazolam (Xanax). Deze medicijnen werken snel maar zijn bedoeld voor kortdurend gebruik vanwege het risico op gewenning en afhankelijkheid.
Voor langetermijnbehandeling zijn antidepressiva zoals escitalopram en sertraline effectief gebleken. Bètablokkers zoals propranolol kunnen helpen bij fysieke angstsymptomen. De behandeling vereist zorgvuldige monitoring door een zorgverlener om de juiste balans tussen effectiviteit en bijwerkingen te vinden. Geleidelijke afbouw is essentieel om ontwenningsverschijnselen te voorkomen.
Bipolaire stoornis is een chronische psychiatrische aandoening die wordt gekenmerkt door extreme stemmingswisselingen tussen manische en depressieve episodes. Tijdens manische periodes ervaren patiënten verhoogde energie, euforie, impulsiviteit en verminderde slaapbehoefte. Depressieve episodes daarentegen brengen gevoelens van somberheid, hopeloosheid en energieverlies met zich mee.
De behandeling van bipolaire stoornis vereist vaak een combinatie van verschillende medicijnen:
Regelmatig bloedonderzoek is essentieel bij lithiumbehandeling om de juiste bloedspiegels te handhaven en nierfunctie te monitoren. Een gezonde levensstijl met regelmatige slaappatronen, stressmanagement en het vermijden van alcohol en drugs ondersteunt de medicamenteuze behandeling aanzienlijk bij het stabiliseren van stemmingswisselingen.
Psychotische stoornissen, waaronder schizofrenie, worden gekenmerkt door een verlies van contact met de werkelijkheid. Symptomen omvatten hallucinaties, wanen, gedesorganiseerd denken en sociale terugtrekking. Schizofrenie is een complexe aandoening die significante impact heeft op het dagelijks functioneren en sociale relaties van patiënten.
De medicamenteuze behandeling bestaat uit verschillende typen antipsychotica:
Langdurige behandeling via depot injecties wordt vaak toegepast om medicatietrouw te verbeteren. Hoewel bijwerkingen zoals bewegingsstoornissen en gewichtstoename kunnen optreden, is medicatie essentieel voor het behouden van stabiliteit. Moderne atypische antipsychotica bieden een beter bijwerkingenprofiel en verbeteren de kwaliteit van leven aanzienlijk vergeleken met oudere medicatie.
ADHD (Attention Deficit Hyperactivity Disorder) is een neurologische ontwikkelingsstoornis die zowel kinderen als volwassenen kan treffen. In Nederland wordt geschat dat ongeveer 5% van de kinderen en 2,5% van de volwassenen met ADHD kampt. De aandoening kenmerkt zich door drie hoofdsymptomen: aandachtstekort, hyperactiviteit en impulsiviteit.
Symptomen van ADHD kunnen zich op verschillende manieren manifesteren. Bij aandachtstekort ervaren patiënten moeite met concentratie, het afmaken van taken en organisatie. Hyperactiviteit uit zich in onrust, veel bewegen en moeite met stilzitten. Impulsiviteit leidt tot overhaaste beslissingen en onderbreken van anderen tijdens gesprekken.
Voor de behandeling van ADHD zijn in Nederland verschillende medicijnen beschikbaar:
De dosering en timing van inname zijn cruciaal voor effectiviteit. Medicijnen worden meestal 's ochtends ingenomen om school- en werkprestaties te optimaliseren, waarbij de werking gedurende de dag afneemt om normale slaappatronen niet te verstoren.
Slaapstoornissen komen frequent voor en kunnen de levenskwaliteit aanzienlijk beïnvloeden. In Nederland lijdt ongeveer 25% van de bevolking aan slaapproblemen, variërend van kortstondige insomnie tot chronische slaap-waak ritme stoornissen. Deze aandoeningen kunnen ontstaan door stress, leefstijlfactoren, medische condities of psychiatrische stoornissen.
Insomnie is de meest voorkomende slaapstoornis, waarbij patiënten moeite hebben met inslapen, doorslapen of te vroeg wakker worden. Slaap-waak ritme stoornissen verstoren het natuurlijke circadiaanse ritme, vaak veroorzaakt door ploegendienst of jetlag.
Nederlandse apothekers verstrekken verschillende soorten slaapmedicijnen op recept:
Slaapmedicatie moet altijd onder medisch toezicht gebruikt worden vanwege het risico op afhankelijkheid. Natuurlijke alternatieven zoals valeriaan, passiebloemextract en slaaphygiëne kunnen effectieve eerste stappen zijn. Bij langdurig gebruik is geleidelijke afbouw essentieel om ontwenningsverschijnselen te voorkomen.
