Kanker ontstaat wanneer cellen in het lichaam beginnen te groeien en zich te delen op een ongecontroleerde manier. Deze abnormale cellen vormen tumoren die gezond weefsel kunnen beschadigen en zich kunnen verspreiden naar andere delen van het lichaam. In Nederland worden jaarlijks meer dan 118.000 nieuwe gevallen van kanker gediagnosticeerd.
De meest voorkomende kankersoorten in Nederland zijn:
Het is belangrijk om onderscheid te maken tussen goedaardige en kwaadaardige tumoren. Goedaardige tumoren groeien langzaam, blijven meestal op één plek en zaaien niet uit naar andere organen. Kwaadaardige tumoren daarentegen groeien snel, kunnen ingroeien in omliggende weefsels en metastaseren naar andere lichaamsdelen.
Kankermedicijnen werken op verschillende manieren om kankercellen te bestrijden. Chemotherapie gebruikt cytostatica die zich richtend op snel delende cellen, waardoor zowel kankercellen als sommige gezonde cellen worden aangetast. Doelgerichte therapieën richten zich specifiek op bepaalde eigenschappen van kankercellen, zoals specifieke eiwitten of genen die de groei van tumoren stimuleren.
Immunotherapie activeert het eigen immuunsysteem van de patiënt om kankercellen te herkennen en aan te vallen. Hormonale behandelingen blokkeren hormonen die bepaalde soorten kanker, zoals borst- en prostaatkanker, stimuleren om te groeien.
Kankerbehandeling heeft verschillende doelstellingen. Curatieve behandeling is gericht op volledige genezing door alle kankercellen te vernietigen. Palliatieve zorg richt zich op symptoomverlichting en verbetering van de levenskwaliteit wanneer genezing niet mogelijk is. Daarnaast speelt preventie van uitzaaiingen een cruciale rol bij het voorkomen dat kanker zich verspreidt naar andere organen.
Nederland beschikt over een uitgebreid arsenaal aan chemotherapie medicijnen voor de behandeling van verschillende kankersoorten. Deze geneesmiddelen zijn beschikbaar via Nederlandse apotheken en ziekenhuisapotheken, waarbij patiënten verzekerd zijn van kwaliteitsvolle en veilige behandeling volgens Europese standaarden.
Alkylerende middelen vormen een belangrijke groep chemotherapeutica die het DNA van kankercellen beschadigen. Deze medicijnen werken door chemische bindingen te vormen met het genetisch materiaal van kankercellen, waardoor celdeling wordt voorkomen. De meest voorgeschreven alkylerende middelen in Nederland zijn:
Antimetabolieten verstoren de normale celstofwisseling door zich voor te doen als natuurlijke bouwstenen van cellen. Deze medicijnen zijn bijzonder effectief tijdens de DNA-synthese fase van celgroei. Veel gebruikte antimetabolieten zijn Methotrexaat voor verschillende kankersoorten en auto-immuunziekten, 5-Fluorouracil (5-FU) voor darmkanker en andere gastro-intestinale tumoren, en Gemcitabine (Gemzar) voor alvleesklierkanker en longkanker.
Deze natuurlijk afgeleide medicijnen verstoren de celdeling door interferentie met het cytoskelet. Vincristine en Vinblastine worden gebruikt bij leukemieën en lymfomen, terwijl Paclitaxel (Taxol) en Docetaxel effectief zijn tegen borst-, long- en eierstokkanker.
De moderne kankerzorg in Nederland heeft een revolutie ondergaan met de introductie van doelgerichte therapieën en immunotherapie. Deze geavanceerde behandelingen richten zich specifiek op kankercellen terwijl gezonde cellen grotendeels gespaard blijven, wat resulteert in effectievere behandeling met minder bijwerkingen.
Monoklonale antilichamen zijn laboratorium-gemaakte eiwitten die specifieke doelwitten op kankercellen herkennen en aanvallen. Deze precisiebehandeling heeft de prognose voor veel kankerpatiënten aanzienlijk verbeterd:
Deze orale medicijnen blokkeren specifieke enzymen die kankercellen nodig hebben voor groei en overleving. Imatinib (Gleevec) heeft de behandeling van chronische myeloïde leukemie getransformeerd van een dodelijke ziekte naar een chronische aandoening. Erlotinib toont uitstekende resultaten bij longkanker met EGFR-mutaties, terwijl Sunitinib effectief is tegen gevorderde nierkanker.
Immunotherapie activeert het eigen immuunsysteem van de patiënt om kanker te bestrijden. PD-1/PD-L1 remmers zoals Pembrolizumab (Keytruda) en Nivolumab (Opdivo) hebben opmerkelijke resultaten getoond bij melanoom, longkanker en andere kankersoorten. CAR-T celtherapie, waarbij patiëntencellen worden genetisch gemodificeerd, wordt in gespecialiseerde Nederlandse centra aangeboden voor bepaalde bloedkankers.
Hormonale therapie vormt een essentieel onderdeel van de behandeling van hormoonreceptor-positieve borstkanker. Tamoxifen, een selectieve oestrogeenreceptor modulator, blokkeert de werking van oestrogeen op kankercellen en wordt vaak voorgeschreven aan premenopauzale vrouwen. Voor postmenopauzale patiënten zijn aromatase remmers zoals Anastrozole en Letrozole effectieve alternatieven die de productie van oestrogeen in het lichaam verminderen. Fulvestrant, een selectieve oestrogeenreceptor degrader, wordt ingezet bij gevorderde borstkanker of wanneer andere hormonale behandelingen niet meer effectief zijn.
Bij prostaatkanker spelen antiandrogene middelen een cruciale rol in de behandeling. Bicalutamide blokkeert de werking van testosteron op de prostaatcellen, terwijl Enzalutamide een nieuwere generatie antiandrogeen is met een sterkere binding aan de androgeenreceptor. Abiraterone acetaat remt de productie van androgenen in verschillende weefsels. Deze medicijnen kunnen bijwerkingen veroorzaken zoals:
Chemotherapie-geïnduceerde misselijkheid en braken vormen een veelvoorkomende bijwerking die de kwaliteit van leven aanzienlijk kan beïnvloeden. 5-HT3 receptorantagonisten zoals Ondansetron en Granisetron zijn zeer effectief tegen acute misselijkheid. Metoclopramide stimuleert de maagmotiliteit en wordt gebruikt bij delayed nausea. Dexamethason, een corticosteroïd, versterkt de anti-emetische werking van andere middelen en is onderdeel van de standaard triple-therapie voor hoogemetogene chemotherapie.
Kankerpatiënten hebben een verhoogd infectierisico door de immunosuppressieve werking van chemotherapie. Profylactische antibiotica worden voorgeschreven bij neutropenie, terwijl antivirale middelen beschermen tegen reactivatie van latente virusinfecties. Schimmelwerende medicijnen zijn essentieel bij langdurige neutropenie of na stamceltransplantatie.
G-CSF (Filgrastim) stimuleert de productie van neutrofielen en verkort de duur van neutropenie. Erythropoëtine kan worden ingezet bij ernstige anemie, hoewel voorzichtigheid geboden is vanwege mogelijke trombotische risico's. Trombocytenstimulatoren helpen bij ernstige trombocytopenie.
Apothekers spelen een cruciale rol in de oncologische zorg door intensieve medicatiebewaking en het signaleren van potentiële interacties tussen kankermedicijnen en andere geneesmiddelen. Zij bieden gespecialiseerde patiënteneducatie over juist gebruik, opslag en het herkennen van bijwerkingen. Het proactief beheer van bijwerkingen door de apotheker draagt significant bij aan therapietrouw en behandelsucces.
Oncologische medicijnen worden hoofdzakelijk verstrekt via ziekenhuisapotheken die beschikken over gespecialiseerde expertise en faciliteiten. Bepaalde orale kankermedicijnen kunnen via openbare apotheken worden geleverd, mits zij voldoen aan specifieke opslag- en distributievereisten. Veel cytotoxische middelen vereisen gecontroleerde koeling en hebben beperkte houdbaarheid na bereiding.
In Nederland worden kankermedicijnen vergoed via de zorgverzekering binnen het DBC-systeem (Diagnose Behandeling Combinaties). De toegankelijkheid wordt gewaarborgd door:
