Hypertensie, ook wel hoge bloeddruk genoemd, is een aandoening waarbij de bloeddruk structureel verhoogd is. Een normale bloeddruk ligt onder de 140/90 mmHg. Bij hypertensie is de bovendruk (systolische druk) hoger dan 140 mmHg en/of de onderdruk (diastolische druk) hoger dan 90 mmHg. Deze waarden worden gemeten tijdens rust en op verschillende momenten. Een optimale bloeddruk ligt rond de 120/80 mmHg. Hypertensie wordt vaak de 'stille killer' genoemd omdat symptomen vaak ontbreken.
Primaire hypertensie heeft geen duidelijk aantoonbare oorzaak en komt bij 90-95% van de gevallen voor. Risicofactoren zijn erfelijkheid, overgewicht, te veel zout, stress en gebrek aan beweging. Secundaire hypertensie wordt veroorzaakt door onderliggende aandoeningen zoals nieraandoeningen, hormoonverstoringen, schildklierafwijkingen of medicijngebruik. Deze vorm komt bij 5-10% van de patiënten voor en kan vaak worden behandeld door de onderliggende oorzaak aan te pakken.
Onbehandelde hypertensie verhoogt het risico op ernstige cardiovasculaire complicaties aanzienlijk. De belangrijkste risico's omvatten hartinfarct, beroerte, hartfalen en nierinsufficiëntie. Daarnaast kan langdurig verhoogde bloeddruk leiden tot beschadiging van bloedvaten in de ogen, wat gezichtsverlies kan veroorzaken. Het risico op een aneurysma neemt ook toe. Hypertensie versnelt het proces van atherosclerose, waarbij slagaders vernauwen door vetafzettingen. Vroegtijdige behandeling kan deze complicaties grotendeels voorkomen en de levensverwachting aanzienlijk verbeteren.
Vroege opsporing van hypertensie is cruciaal omdat de aandoening vaak symptoomloos verloopt. Regelmatige bloeddrukcontroles bij de huisarts of apotheek zijn daarom essentieel. Tijdige behandeling kan orgaanschade voorkomen en het risico op hart- en vaatziekten drastisch verminderen. Een behandeling bestaat uit leefstijlveranderingen en vaak ook medicatie, waarbij een goede therapietrouw van groot belang is voor het behandelsucces.
ACE-remmers (Angiotensine Converting Enzyme-remmers) blokkeren een enzym dat betrokken is bij de productie van angiotensine II, een stof die bloedvaten vernauwt. Hierdoor ontspannen de bloedvaten en daalt de bloeddruk. Veelgebruikte ACE-remmers in Nederland zijn:
Deze medicijnen hebben ook een beschermend effect op hart en nieren en worden vaak als eerste keuze voorgeschreven.
ARB's blokkeren de receptoren waar angiotensine II op inwerkt, waardoor een vergelijkbaar effect wordt bereikt als bij ACE-remmers. Het grote voordeel van ARB's is dat ze minder bijwerkingen veroorzaken, vooral de droge hoest die bij ACE-remmers kan optreden. Bekende ARB's zijn losartan (Cozaar), valsartan (Diovan) en telmisartan (Micardis). Ze bieden uitstekende bescherming voor hart, nieren en bloedvaten en zijn goed verdraagbaar bij de meeste patiënten.
Diuretica, ook wel 'plaspillen' genoemd, helpen overtollig vocht en zout uit het lichaam verwijderen via de nieren. Dit vermindert het bloedvolume en verlaagt daardoor de bloeddruk. Thiazide-diuretica zoals hydrochloorthiazide en indapamide zijn het meest gebruikt bij hypertensie. Ze werken geleidelijk en zijn vooral effectief bij oudere patiënten. Diuretica worden vaak gecombineerd met andere bloeddrukverlagende medicijnen voor een optimaal effect. Regelmatige controle van nierfunctie en elektrolyten is belangrijk tijdens behandeling.
Calciumantagonisten, ook wel calciumkanaalblokkers genoemd, verhinderen dat calcium de spiercellen van bloedvaten binnenkomt. Hierdoor ontspannen de bloedvaten en daalt de bloeddruk. Deze medicijnen zijn bijzonder effectief bij ouderen en patiënten met geïsoleerde systolische hypertensie. Ze worden vaak voorgeschreven wanneer andere medicijnen onvoldoende effect hebben of niet verdragen worden.
Bètablokkers verlagen de bloeddruk door het hartritme te vertragen en de kracht van hartcontracties te verminderen. Nederlandse artsen schrijven deze medicijnen vooral voor aan patiënten met hypertensie én hartproblemen, zoals hartfalen of een eerder hartinfarct. Ook bij patiënten met angstklachten of migraine kunnen bètablokkers een dubbele werking hebben. Ze zijn minder geschikt als eerste keuze bij oudere patiënten of mensen met diabetes, vanwege mogelijke bijwerkingen.
ACE-remmers behoren tot de meest voorgeschreven bloeddrukverlagende medicijnen in Nederland. Lisinopril en Enalapril zijn de bekendste vertegenwoordigers van deze groep. Deze medicijnen blokkeren het enzym dat angiotensine II vormt, waardoor bloedvaten ontspannen en minder vocht wordt vastgehouden. Ze zijn bijzonder geschikt voor patiënten met diabetes, hartfalen of nierziekte. Nederlandse huisartsen kiezen vaak voor ACE-remmers als eerste behandeling vanwege hun bewezen effectiviteit en beschermende werking op hart en nieren.
Angiotensine receptor blokkers (ARB's) zoals Losartan en Valsartan werken vergelijkbaar met ACE-remmers maar met minder bijwerkingen. Ze blokkeren direct de angiotensine II receptoren in plaats van de aanmaak ervan te remmen. Dit maakt ze een uitstekend alternatief voor patiënten die ACE-remmers niet verdragen vanwege een droge hoest. In Nederland worden ARB's steeds vaker voorgeschreven, vooral bij patiënten met diabetes type 2 en nierziekte.
Hydrochloorthiazide (HCTZ) is een veelgebruikt plastablet dat overtollig vocht en zout uit het lichaam verwijdert. Dit medicijn wordt in Nederland vaak gecombineerd met ACE-remmers of ARB's in één tablet. Populaire combinaties zijn:
Deze combinatiepreparaten verbeteren de therapietrouw omdat patiënten minder pillen hoeven te slikken.
Amlodipine is de meest voorgeschreven calciumblokker in Nederlandse apotheken. Het behoort tot de groep langwerkende calciumkanaalblokkers en hoeft slechts eenmaal daags ingenomen te worden. Andere bekende calciumblokkers zijn Nifedipine en Lercanidipine. Deze medicijnen zijn vooral effectief bij ouderen en patiënten waarbij andere bloeddrukverlagende medicijnen onvoldoende werken. Ze kunnen goed gecombineerd worden met ACE-remmers of ARB's.
ACE-remmers kunnen droge hoest, verhoogd kaliumgehalte en nierfunctieveranderingen veroorzaken. ARB's hebben vergelijkbare effecten maar minder vaak hoest. Bètablokkers kunnen vermoeidheid, koude handen en voeten, en erectieproblemen geven. Calciumkanaalblokkers veroorzaken soms enkelvocht, hoofdpijn en roodheid. Thiazidediuretica kunnen uitdroging, laag natrium- en kaliumgehalte, en verhoogde urinezuurwaarden veroorzaken. De meeste bijwerkingen zijn mild en verdwijnen na aanpassing van de dosering of wisseling van medicijn.
ACE-remmers en ARB's zijn verboden tijdens zwangerschap en bij ernstige nierslagadervernauwing. Bètablokkers mogen niet bij ernstig astma of bepaalde hartritme-stoornissen. Voorzichtigheid is geboden bij nierfunctiestoornissen, leveraandoeningen en diabetes. Ouderen hebben verhoogd risico op bijwerkingen door verminderde uitscheiding. Combinaties van ACE-remmers, ARB's en diuretica vereisen nauwlettend toezicht op nierfunctie en elektrolyten. Plotseling stoppen met bètablokkers kan gevaarlijke bloeddrukstijging veroorzaken.
Kaliumsupplementen en kaliumsparende middelen kunnen gevaarlijk interageren met ACE-remmers en ARB's. Ontstekingsremmers (NSAID's) verminderen de werking van bloeddrukverlagers en verhogen het risico op nierschade. Grapefruitsap kan de werking van bepaalde calciumkanaalblokkers versterken. Alcohol kan de bloeddrukverlagende werking versterken en duizeligheid veroorzaken. Zoutvervangers met kalium vereisen voorzichtigheid bij gebruik van ACE-remmers.
Een zoutbeperkt dieet tot maximaal 6 gram per dag ondersteunt de werking van bloeddrukverlagende medicijnen aanzienlijk. Vermijd bewerkte voedingsmiddelen, kant-en-klaarmaaltijden en zoutige snacks. Kies voor verse groenten, fruit en magere eiwitten. Het DASH-dieet, rijk aan groenten, fruit, volkoren producten en magere zuivel, toont bewezen gunstige effecten. Verhoog de inname van kalium via bananen, aardappelen en groene bladgroenten. Beperk cafeïne en alcohol, beide kunnen de bloeddruk tijdelijk verhogen.
Regelmatige fysieke activiteit van 150 minuten per week matige inspanning verlaagt de bloeddruk en verbetert de medicijnwerking. Geschikt zijn wandelen, fietsen, zwemmen en tuinieren. Gewichtsverlies van 5-10 kilogram kan de bloeddruk significant verlagen. Combineer cardio- en krachttraining voor optimaal effect. Begin geleidelijk en overleg bij twijfel met de huisarts over geschikte sportactiviteiten, vooral bij hartproblemen of andere complicaties.
Chronische stress verhoogt de bloeddruk en vermindert medicijnwerking. Effectieve stressbeheersingmethoden zijn:
Rookstop is essentieel omdat nicotine de bloedvaten vernauwt en de kans op hart- en vaatziekten verhoogt.
Regelmatige bloeddrukmeting is cruciaal voor succesvolle behandeling van hypertensie. Meet thuis dagelijks op hetzelfde tijdstip, bij voorkeur 's ochtends en 's avonds. Noteer de waarden in een dagboek voor de arts. Streefwaarden liggen doorgaans onder 140/90 mmHg, bij diabetes en nierschade onder 130/80 mmHg. Controle in de apotheek of bij de praktijkondersteuner helpt bij het bewaken van de behandeling en het tijdig aanpassen van medicatie.
De apotheek speelt een centrale rol in de zorg voor patiënten met hypertensie. Farmaceuten controleren medicijninteracties, begeleiden bij bijwerkingen en geven advies over optimaal gebruik. Zij bieden medicatiereviews aan om de behandeling te optimaliseren en onnodige medicijnen te elimineren. De apotheek verzorgt herhalingsrecepten, monitort therapietrouw via afhaalmomenten en biedt voorlichting over leefstijlaanpassingen. Bij vragen over bijwerkingen of dosering is de apotheker het eerste aanspreekpunt.
Neem medicijnen dagelijks op hetzelfde tijdstip in, bij voorkeur 's ochtends. Gebruik een pillendoos of smartphone-app als geheugensteun. Stop nooit plotseling zonder overleg met arts of apotheker. Meld bijwerkingen direct en ga niet zelf doseren aanpassen. Zorg voor tijdige herhaling van recepten om onderbreking te voorkomen. Neem bij reizen voldoende medicijnen mee en bewaar ze correct. Bespreek tijdens controles eerlijk uw medicijngebruik voor optimale begeleiding.
